Muzeum w Łowiczu to instytucja z ponad stuletnią tradycją, mieszcząca się w zabytkowym budynku przy Starym Rynku. Dla regionu łowickiego to miejsce szczególne – przechowuje największą w Polsce kolekcję słynnych pasiastych strojów ludowych, a także dokumentuje dzieje miasta od czasów prehistorycznych po XX wiek. Budynek sam w sobie zasługuje na uwagę, bo przez wieki służył jako kolegium, klasztor, więzienie dla powstańców i cerkiew prawosławna.
Warto wybrać się tam zwłaszcza wtedy, gdy chce się zrozumieć, skąd wzięły się te charakterystyczne paski i wycinanki, które dziś kojarzą się z całą Polską.
- największa kolekcja strojów ludowych
- fascynująca historia budynku
- różnorodne wystawy stałe
- bogate zbiory archeologiczne
- izba pamięci Żydów łowickich
Historia muzeum – od prywatnej kolekcji do instytucji
Wszystko zaczęło się od pasji jednego człowieka. Władysław Tarczyński, społecznik i kolekcjoner, w 1905 roku otworzył dla publiczności swoją prywatną kolekcję pod nazwą „Zbiory Starożytności”. Mieszkańcy Łowicza mogli wtedy po raz pierwszy zobaczyć zgromadzone przez niego zabytki w jednym miejscu.
Dwa lata później, w 1907 roku, kolekcja otrzymała oficjalny statut i nazwę „Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych”. Ekspozycję przeniesiono z prywatnego mieszkania do pomieszczeń udostępnionych przez Straż Ogniową Ochotniczą, w której Tarczyński działał. Muzeum rozwijało się dynamicznie – przed wybuchem I wojny światowej liczyło już ponad 3200 eksponatów wraz z biblioteką.
Równolegle, w 1908 roku, powstało Muzeum Etnograficzne Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, oparte na kolekcji Anieli Chmielińskiej. To właśnie jej zbiory stały się podstawą dzisiejszej bogatej kolekcji strojów i przedmiotów związanych ze sztuką ludową.
Podczas II wojny światowej budynek muzeum został zniszczony. Po odbudowie mieścił oddział Muzeum Narodowego w Warszawie, a dopiero od 1995 roku funkcjonuje jako samodzielna jednostka pod nazwą Muzeum w Łowiczu.
Co można zobaczyć – wystawy stałe
Muzeum prowadzi cztery główne wystawy stałe, każda opowiada inną historię tego regionu.
Dział etnograficzny im. Anieli Chmielińskiej to prawdziwa perełka dla miłośników folkloru. Pokazuje życie codzienne i sztukę ludową mieszkańców dawnego Księstwa Łowickiego. Największą atrakcją jest kolekcja strojów ludowych z XIX i XX wieku – jedna z najcenniejszych w kraju. Stroje te dokumentują ewolucję pasiastego wzoru, który dziś jednoznacznie kojarzy się z regionem łowickim. Można prześledzić, jak zmieniały się kolory, kroje i ozdoby w kolejnych pokoleniach.
Ekspozycja archeologiczna obejmuje wszystkie epoki – od schyłkowego paleolitu po czasy nowożytne. Zgromadzono tu narzędzia, ceramikę i militaria pozyskane podczas badań wykopaliskowych prowadzonych przez muzeum. To dobry punkt wyjścia do zwiedzania, żeby zrozumieć, jak dawno te tereny były zamieszkane.
Izba pamięci Żydów łowickich ukazuje dzieje społeczności żydowskiej w mieście. W okresie międzywojennym w Łowiczu mieszkało około 4500 osób pochodzenia żydowskiego, co stanowiło 30% mieszkańców. Mieli własne szkoły, synagogę, wydawali gazety i aktywnie uczestniczyli w życiu lokalnym. Wystawa prezentuje materiały archiwalne, książki z Biblioteki Żydowskiej, przedmioty artystyczne oraz wyroby z fabryki naczyń kamionkowych Weksteina z przełomu XIX i XX wieku. Można też zobaczyć macewy z cmentarza żydowskiego.
Sztuka Baroku w Polsce – ekspozycja mieści się w kaplicy i prezentuje dzieła z epoki baroku. To najmniejsza z wystaw stałych, ale ciekawa dla osób interesujących się sztuką sakralną.
Skansen przy muzeum – architektura drewniana na wyciągnięcie ręki
W ogrodzie muzealnym działa Ośrodek Plenerowy Budownictwa Ludowego, zwany mini skansenem. Nie trzeba jechać daleko, żeby zobaczyć autentyczną drewnianą architekturę – wszystko jest na miejscu, tuż obok głównego budynku.
Zwiedzający zobaczą dwie zagrody: typu otwartego z XVIII wieku oraz typu zamkniętego z XIX wieku. Obie z charakterystycznymi zabudowaniami gospodarczymi i pełnym wyposażeniem wnętrz. Można zajrzeć do izby, zobaczyć jak wyglądała kuchnia, gdzie trzymano narzędzia i jak urządzano przestrzeń do życia i pracy.
W okresie od listopada do marca skansen przy muzeum jest czynny tylko z zewnątrz – można spacerować po terenie, ale wnętrza budynków są zamknięte. Obowiązuje wtedy tańszy bilet spacerowy.
Skansen w Maurzycach – większy brat
Muzeum w Łowiczu zarządza także większym skansenem w pobliskich Maurzycach. To oddzielna lokalizacja, około 10 kilometrów od miasta, gdzie można zobaczyć jeszcze więcej przykładów łowickiej sztuki ludowej i architektury drewnianej. Tam organizowane są większe wydarzenia plenerowe, warsztaty rękodzieła i imprezy folklorystyczne.
Dla osób planujących dłuższy pobyt w okolicy warto uwzględnić wizytę w obu miejscach – każde ma nieco inny charakter.
Dla kogo jest to muzeum
Muzeum sprawdzi się w kilku scenariuszach. Rodziny z dziećmi znajdą tu nie tylko ekspozycje, ale też bogatą ofertę edukacyjną – lekcje muzealne, warsztaty i cykliczne spotkania „Niedziela w Muzeum”. Dzieci mogą nauczyć się tradycyjnych technik rękodzieła, poznać dawne zawody i zobaczyć, jak wyglądało życie ich rówieśników sto lat temu.
Miłośnicy historii i etnografii docenią bogactwo zbiorów, zwłaszcza kolekcję strojów i przedmiotów codziennego użytku. Dla osób interesujących się sztuką ludową to jedno z najważniejszych miejsc w Polsce – nigdzie indziej nie zobaczy się tak kompletnej dokumentacji ewolucji stroju łowickiego.
Turyści przejeżdżający przez Łowicz w drodze na Mazury lub do Warszawy mogą potraktować muzeum jako punkt przerwania podróży. Godzina-dwie wystarczy, żeby zobaczyć najważniejsze ekspozycje, a lokalizacja przy Starym Rynku ułatwia połączenie zwiedzania z krótkim spacerem po centrum.
Ile czasu zarezerwować na zwiedzanie
Podstawowe zwiedzanie głównych wystaw zajmuje około godziny. Jeśli chce się dokładnie przyjrzeć wszystkim eksponatom, poczytać opisy i zwiedzić także skansen przy muzeum, warto zarezerwować dwie do trzech godzin.
Grupy zorganizowane i osoby szczególnie zainteresowane mogą zamówić oprowadzanie z przewodnikiem – wtedy wizyta potrwa dłużej, ale można usłyszeć ciekawostki, których nie ma na tablicach informacyjnych.
Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny biletów
Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne codziennie oprócz poniedziałków, w godzinach 10:00-16:00. Ostatnie wejście na pół godziny przed zamknięciem, czyli o 15:30.
Ceny biletów na wystawy stałe w muzeum:
- Bilet normalny: 12 zł
- Bilet ulgowy: 7 zł
- Bilet rodzinny (2 dorosłych + 2 dzieci do 18 lat): 30 zł
- Wystawy czasowe: 3 zł
Ceny biletów do skansenu przy muzeum:
- Bilet normalny: 6 zł
- Bilet ulgowy: 4 zł
- Bilet rodzinny: 15 zł
- Bilet spacerowy (tylko teren zewnętrzny): 2 zł
Ceny biletów do Skansenu w Maurzycach:
- Bilet normalny: 10 zł
- Bilet ulgowy: 6 zł
- Bilet rodzinny: 28 zł
- Bilet spacerowy: 4 zł
W środy i piątki obowiązuje bezpłatny wstęp na wystawy stałe – z wyjątkiem świąt i długich weekendów. Warto sprawdzić kalendarz przed wizytą.
Z biletów ulgowych korzystają emeryci, renciści, dzieci, młodzież szkolna, studenci, osoby niepełnosprawne, nauczyciele i opiekunowie grup.
Oprowadzanie z przewodnikiem: 80 zł (w języku polskim), 120 zł (w języku angielskim). Lekcje muzealne kosztują 8 zł od osoby. Przewodnika i lekcje należy wcześniej umówić, dzwoniąc pod numer 46 837 39 28 wew. 36.
Jak dojechać do Muzeum w Łowiczu
Muzeum znajduje się przy Starym Rynku 5/7 w centrum Łowicza. To najwyżej położony punkt w mieście, więc łatwo go znaleźć.
Samochodem: Łowicz leży przy drodze krajowej nr 70, która łączy Warszawę z Poznaniem. Z Warszawy to około 80 kilometrów, z Poznania około 200. W centrum miasta są miejsca parkingowe, część płatna, część bezpłatna – warto rozejrzeć się po uliczkach wokół rynku.
Komunikacją publiczną: Do Łowicza można dojechać pociągiem z Warszawy (linia Warszawa-Kutno) lub autobusami z większych miast regionu. Z dworca kolejowego do Starego Rynku jest około 1,5 kilometra – można dojść pieszo w 15-20 minut lub złapać lokalny autobus.
Kontakt: Muzeum w Łowiczu, Stary Rynek 5/7, 99-400 Łowicz, tel. 46 837 39 28.