Barokowy pałac w małej wsi pod Łowiczem to jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie można zobaczyć autentyczne wnętrza magnackiej rezydencji z oryginalnymi meblami, obrazami i przedmiotami codziennego użytku. Nieborów przez ponad 170 lat należał do rodziny Radziwiłłów, a dzisiaj działa tu oddział Muzeum Narodowego w Warszawie. To nie jest wyremontowany do czysta obiekt – tu wchodzi się dosłownie w świat arystokracji XVIII i XIX wieku.
Pałac stoi w tym miejscu od końca XVII wieku, kiedy zbudował go dla siebie prymas Michał Stefan Radziejowski. Projekt zlecił Tylmanowi z Gameren, jednemu z najważniejszych architektów tamtych czasów. Co ciekawe, kardynał praktycznie nie mieszkał w swojej nowej rezydencji – już rok po ukończeniu budowy sprzedał całość.
- autentyczne wnętrza magnackiej rezydencji
- bogata kolekcja dzieł sztuki
- romantyczny park Arkadia w pobliżu
- fascynująca historia rodziny Radziwiłłów
- niezwykłe globusy króla Ludwika XVIII
Historia pałacu w Nieborowie
Przez prawie całe XVIII stulecie Nieborów zmieniał właścicieli jak w kalejdoskopie. Mieszkali tu kolejno Lubomirscy, Łochoccy, Ogińscy. Dopiero w 1774 roku dobra kupił książę Michał Hieronim Radziwiłł i od tej pory przez następne 171 lat pałac pozostawał w rękach tej magnackiej rodziny.
Radziwiłłowie nie tylko tu mieszkali – stworzyli prawdziwą kolekcję dzieł sztuki. Michał Hieronim sprowadzał obrazy, rzeźby, meble z całej Europy. Jego żona Helena z Przeździeckich założyła nieopodal romantyczny park Arkadia, który do dziś można zwiedzać. Ich następcy kontynuowali dzieło – Michał Piotr Radziwiłł pod koniec XIX wieku założył nawet manufakturę mebli i majoliki, która produkuje ceramikę po dziś dzień.
Dwa wielkie globusy – ziemski i niebieski – które można zobaczyć w pałacu, mają niezwykłą historię. Należały wcześniej do króla Francji Ludwika XVIII, który zadłużył się u Michała Hieronima Radziwiłła i zostawił globusy jako zastaw.
W lutym 1945 roku NKWD deportowało ostatniego właściciela, księcia Janusza Radziwiłła wraz z rodziną do obozu w Krasnogorsku. Pałac przejęło państwo polskie, a od 1945 roku funkcjonuje tu muzeum.
Co zobaczysz podczas zwiedzania pałacu
Wejście do pałacu zaczyna się od Wielkiego Hallu z marmurową posadzką i stiukowymi ozdobami na suficie. To tutaj witano gości – i rzeczywiście robi wrażenie. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, co ma sens, bo bez kontekstu trudno docenić, co właściwie się ogląda.
Sala balowa zachwyca kryształowymi żyrandolami i złoconymi sztukateriami. Na ścianach wiszą portrety rodziny Radziwiłłów – można prześledzić kilka pokoleń właścicieli. Biblioteka to prawdziwa gratka dla miłośników książek. Drewniane regały pełne starodruków, globusy, mapy – atmosfera sprzyja marzeniom o długich wieczorach z tomem poezji.
Pokoje mieszkalne pokazują, jak naprawdę wyglądało życie arystokracji. Meble z XVIII i XIX wieku, porcelana na komodach, obrazy na ścianach – wszystko autentyczne, ocalałe z wojennej zawieruchy. Szczególnie imponuje sypialnia z baldachimem i salon z kominkiem, gdzie można niemal poczuć obecność dawnych mieszkańców.
W zbiorach muzeum znajdziesz rzeźby, obrazy, grafiki, brązy, porcelanę, szkło, srebra, zegary i tkaniny. To nie są przypadkowe eksponaty – większość pochodzi z oryginalnego wyposażenia pałacu.
Ogród w stylu francuskim
Park przy pałacu to dzieło z końca XVII wieku, prawdopodobnie także autorstwa Tylmana z Gameren. W latach 70. XVIII wieku rozbudował go Szymon Bogumił Zug, nadając mu formę zbliżoną do francuskiej szkoły Le Notre’a.
Przed południową elewacją rozciągają się partery kwiatowe i niskie labirynty z bukszpanu. Szeroka aleja lipowa prowadzi od pałacu w głąb ogrodu, po obu stronach otoczona strzyżonymi szpalerami grabowo-lipowymi tworzącymi gabinety i boskiety. Dwa ogromne platany posadzone około 1770 roku to prawdziwe pomniki przyrody.
Ogród przeszedł gruntowną rekonstrukcję w latach 1949-1950 według projektu profesora Gerarda Ciołka, który oparł się na zachowanych planach Zuga. Kolejna wielka renowacja miała miejsce w latach 1970-1995. W 1987 roku muzeum otrzymało Złoty Medal Ministra Kultury i Sztuki za zasługi w ochronie zabytkowych założeń ogrodowych.
Dla kogo jest Nieborów
To miejsce dla każdego, kto chce zobaczyć, jak żyła polska arystokracja. Nie trzeba być historykiem sztuki, żeby docenić piękno wnętrz i atmosferę epoki. Rodziny z dziećmi też się nie znudzą – spacer po parku, labirynty bukszpanowe, ogromne sale pałacowe robią wrażenie na młodszych.
Miłośnicy architektury docenią barokową bryłę budynku z charakterystycznymi czteropiętrowym wieżami alkierzowymi nakrytymi hełmami. Pasjonaci historii znajdą tu mnóstwo detali do zgłębienia – od kontrowersyjnej postaci kardynała Radziejowskiego po losy rodziny Radziwiłłów w XX wieku.
Kardynał Michał Stefan Radziejowski, pierwszy właściciel pałacu i kuzyn króla Jana III Sobieskiego, zapisał się w historii nie tylko jako fundator pięknych budowli. To za jego sprawą skazano na śmierć Kazimierza Łyszczyńskiego, filozofa oskarżonego o ateizm.
Arkadia – romantyczny dodatek do wizyty
Kilka kilometrów od pałacu znajduje się Arkadia – romantyczny park krajobrazowy założony przez Helenę Radziwiłłową pod koniec XVIII wieku. To zupełnie inna estetyka niż formalny ogród przy pałacu. Malownicze alejki, świątynie, groty i pawilony tworzą klimat sentymentalnej zadumy.
Warto zaplanować wizytę tak, żeby zobaczyć oba miejsca. Dostępne są bilety łączone obejmujące zarówno pałac, jak i Arkadię. Razem dają pełny obraz magnackiej rezydencji – oficjalną, reprezentacyjną część w Nieborowie i prywatny azyl w romantycznych ogrodach.
Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd
Nieborów znajduje się w województwie łódzkim, około 11 kilometrów od Łowicza. Samochodem z Warszawy to niecała godzina jazdy, z Łodzi podobnie. Przy ulicy biegnącej wzdłuż północnego ogrodzenia parku są miejsca parkingowe.
Godziny otwarcia zależą od sezonu. Od kwietnia do września pałac czynny jest codziennie w godzinach 10:00-18:00, od października do marca także codziennie, ale w krótszych godzinach. Ostatnie wejście możliwe jest godzinę przed zamknięciem. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny na stronie muzeum, bo mogą się zmieniać.
Zwiedzanie pałacu odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w ramach grup. Warto zarezerwować wizytę wcześniej, szczególnie w weekendy i podczas sezonu turystycznego. Na całe zwiedzanie pałacu i spacer po ogrodzie trzeba przeznaczyć minimum 2-3 godziny. Jeśli dołączysz Arkadię, to spokojnie wyjdzie pół dnia.
Bilety można kupić na miejscu lub zarezerwować przez stronę internetową muzeum. Dostępne są bilety normalne, ulgowe oraz rodzinne. Jak wspomniałem, opłaca się wziąć bilet łączony z Arkadią – wychodzi taniej niż osobne wejściówki.
W okolicy nie ma zbyt wielu restauracji, więc jeśli planujesz dłuższą wizytę, warto zabrać coś do jedzenia. W parku można znaleźć ławki do piknikowania. Łowicz, oddalony o kilkanaście minut jazdy, oferuje znacznie więcej opcji gastronomicznych.